General news

मानसिक शांतीसाठी पुस्तके वाचणे उपयुक्त – डॉ वीरेंद्र भाटी मंगल

मानसिक शांतीसाठी पुस्तके वाचणे उपयुक्त – डॉ वीरेंद्र भाटी मंगल

एक काळ असा होता की पुस्तके वाचणे हा माणसाचा छंद होता.सामान्यतः लोक त्यांच्या आवडीनुसार कविता, कथा, एकांकिका, कादंबरी, नाटक,निबंध इत्यादी विविध प्रकारांची पुस्तके वाचतात.पण आज सोशल मीडिया आणि इंटरनेटच्या युगात पुस्तके वाचण्याची संस्कृती लोप पावत चालली आहे.सध्याचे युग इंटरनेटचे आहे. इंटरनेटवर सर्व साहित्य उपलब्ध असताना पुस्तके कोणी विकत घ्यावी आणि का वाचावी ? आपली नवीन पिढी पुस्तकांपासून दूर होत चालली आहे. खऱ्या अर्थाने, इंटरनेटच्या वाढत्या युगात हा देखील विचार करण्यासारखा प्रश्न आहे.

खर्‍या अर्थाने पुस्तक हा माणसाचा सर्वात चांगला मित्र असतो. पुस्तके आपल्याला काहीही न बोलता किंवा न विचारता ज्ञान आणि शांती देतात.पुस्तकांच्या माध्यमातूनच देश आणि जग जाणून घेण्याची संधी मिळते. या काळात जर तुमचे कोणी मित्र नसतील तर तुम्ही पुस्तकांशी मैत्री करावी, हे ज्ञान वाढवण्यासाठीच नाही तर आपल्या मानसिक आरोग्यासाठीही फायदेशीर आहे. या डिजिटल युगात जरी लोक डिजिटल स्वरूपात पुस्तके वाचण्यास प्राधान्य देतात, परंतु तरीही हार्ड कॉफीमध्ये पुस्तके, वर्तमानपत्र आणि मासिके वाचण्याचा प्रयत्न करा तर काही दिवसातच तुम्हाला स्वतःमध्ये बरेच बदल दिसून येतील.रात्री काही वेळ पुस्तके वाचणे देखील आपल्या आरोग्यासाठी उपयुक्त असल्याचा सल्ला तज्ज्ञ देतात.

नुकत्याच झालेल्या एका संशोधनातून असे दिसून आले आहे की दररोज अर्धा तास पुस्तक वाचल्याने लोकांना वाचन न करणाऱ्यांच्या तुलनेत सुमारे दोन वर्षे जास्त आयुष्य जगण्यास मदत होते.येल युनिव्हर्सिटीच्या संशोधनाचे निष्कर्ष डॉ. मायकल मॉस्ले यांनी त्यांच्या द आर्ट ऑफ इझी लिव्हिंग या नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या पुस्तकातही व्यक्त केले आहेत. स्टॅनफोर्ड युनिव्हर्सिटीच्या संशोधक जेन ऑस्टेन यांना त्यांच्या अभ्यासात असे आढळून आले की वाचन करताना संपूर्ण मेंदूमध्ये रक्त प्रवाह वाढतो. असे घडते कारण जेव्हा आपण चांगले पुस्तक वाचण्यात मग्न होतो, तेव्हा मेंदू वाक्याचा आवाज, वास आणि चव यांची कल्पना करू लागतो. यामुळे आपल्या मेंदूचे वेगवेगळे भाग सक्रिय होऊ लागतात. उदाहरणार्थ, लॅव्हेंडर, दालचिनी, साबण यांसारखे शब्द आपल्या मेंदूत केवळ भाषेची प्रक्रिया करत नाहीत, तर हे शब्द वाचून त्यांचा वास मनात येतो. यॉर्क युनिव्हर्सिटीचे न्यूरोसायंटिस्ट रेमंड मार म्हणतात की काल्पनिक कथा वाचल्यामुळे आपल्याला इतर लोकांबद्दल सहानुभूती वाटते. त्याचबरोबर जीवनातील कौशल्येही विकसित होतात.

वाचनामुळे आधुनिक जीवनशैलीचे दुष्परिणाम टाळण्यासही मदत होते, असे संशोधन अभ्यासातून समोर आले आहे. खरं तर वाचताना आपण शब्दांवर लक्ष केंद्रित करतो आणि आपला ताण कमी होऊ लागतो.यामुळे स्मरणशक्ती सुधारते आणि नैराश्य टाळण्यास मदत होते. पुस्तके वाचणे ही एक चांगली सवय आहे. चांगली आणि प्रेरणादायी पुस्तकांचे वाचन केल्याने केवळ ज्ञानच प्राप्त होत नाही तर चांगले संस्कारही होतात. पुस्तकांच्या वाचनाचा स्मरणशक्तीवर चमत्कारिक परिणाम होतो. हे आपल्याला घटना लक्षात ठेवण्यास देखील मदत करते.

दररोज पुस्तके वाचल्याने त्यातील मजकूर लक्षात राहण्यास मदत होते कारण जेव्हा आपण पुस्तक वाचतो तेव्हा आपण त्यात हरवून जातो, त्यामुळे आपली एकाग्रता वाढते.पुस्तके वाचल्याने आपला शब्दसंग्रह ही वाढतो. पुस्तकांमध्ये नवीन शब्द वापरले जातात. पुस्तके हे माणसाचे मानसिक अन्न आहे, त्यामुळे मेंदूची मानसिक क्षमताही वाढते. यामुळे व्यक्ती मानसिकदृष्ट्या निरोगी आणि आनंदी राहते. पुस्तके वाचल्याने माणूस कल्पक बनतो.हे वाचल्याने विचारांमध्ये परिपक्वता येते तसेच व्यक्तीमध्ये बुद्धिमत्ता आणि ज्ञानाचा विकास होतो. नियमितपणे पुस्तके वाचल्याने मेंदू व्यवस्थित काम करतो, तो म्हणजे मेंदूसाठी योग आणि व्यायाम. डिमेंशिया आणि अल्झायमर सारख्या आजारांना प्रतिबंध करण्यास देखील हे मदत करते. चांगली पुस्तके आणि चांगल्या कथा वाचणे हे मेंदूला संतुलित आहार देण्यासारखे आहे. त्यामुळे जीवनात सकारात्मकता निर्माण होते. यातून व्यक्ती संघर्ष आणि आव्हानांना सकारात्मकतेने तोंड द्यायला शिकते.

पुस्तकांच्या वाचनाने जीवनात सर्जनशीलता तर विकसित होतेच शिवाय संवेदनशीलताही विकसित होते.पुस्तके वाचल्याने झोपही चांगली लागते. पुस्तकांच्या नियमित वाचनाने माणसाच्या आयुष्यातला मानसिक ताण ६८ टक्के कमी होतो.

– लक्ष्मी विलास, लाडून
संपर्क-9413179329

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *