सामाजिक न्यूज

विभक्त कुटुंबातील मूल्यांचा डंका -डॉ.वीरेंद्र भाटी मंगल

विभक्त कुटुंबातील मूल्यांचा डंका -डॉ. वीरेंद्र भाटी मंगल

संयुक्त कुटुंबपद्धती : मोठे झाल्यावर विविध अडचणी व समस्या असतानाही मूल ती मूल्ये शिकत असे. पण आता तसे राहिले नाही. संयुक्त कुटुंबांच्या विघटनानंतर, विभक्त कुटुंबाचे युग सुरू झाले, जिथे पालकांना विश्वास होता की ते आपल्या मुलांना अधिक सुखसोयी आणि सुविधा देऊन आणि त्यांना चांगल्या शाळांमध्ये शिक्षण देऊन सुसंस्कृत बनवू शकतील. पण विभक्त कुटुंबात मुलांना चांगले शिक्षण मिळते पण संस्कार करता येत नाहीत. सध्याच्या युगात संस्कृतीहीन तरुण पिढी हा प्रत्येक कुटुंबाचा चिंतेचा विषय बनला आहे. विचार करण्यासारखे आहे की यामागचे कारण काय आहे? याचा सखोल विचार केला तर त्यात पालकांचा दोष अधिक असल्याचे दिसून येते. महागड्या शाळा, कपडे, अध्यापन साहित्य यासह सर्व सुखसोयी पुरवूनही पालकही त्यांना ज्येष्ठांच्या चरणांना स्पर्श करून आशीर्वाद घेण्यासारख्या भारतीय सांस्कृतिक परंपरांपासून दूर नेत आहेत. अरेरे, हालेल संस्कृतीच्या आधी प्रत्येकजण मग लहान असो वा तरुण, आपल्या वडिलांना नतमस्तक होऊन आशीर्वाद घ्यायचे, पण आता ही विधी परंपरा क्वचितच पाहायला मिळते. आता अशी वेळ आली आहे की, लहान मुले तसेच वडीलधारी मंडळी पायांना स्पर्श करण्याची परंपरा जुनी प्रथा समजून सोडून देत आहेत, जी आपल्या भावी पिढ्यांसाठी मूल्यांच्या दृष्टिकोनातून अत्यंत घातक ठरत आहे.

आज प्रत्येक पालक आपल्या मुलांवर खूप प्रेम करतो. मूल निरोगी आणि आनंदी राहावे यासाठी ते सर्व मागण्या पूर्ण करतात आणि मुलांना त्यांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी चांगले शिक्षणही देतात. हे एका दृष्टीकोनातून बरोबर असेल पण शिक्षणासोबत मुलांना संस्कारही द्यायला हवेत, हे तेव्हाच घडेल जेव्हा त्यांना त्यांच्या चुकांची जाणीव करून दिली जाईल आणि त्यांच्या चुकांकडे दुर्लक्ष केले जाणार नाही. मुलांच्या हट्टी आणि रागावलेल्या वृत्तीकडे विशेष लक्ष देऊन, कारण शोधून त्यावर उपाय शोधावा लागेल. चुकीच्या गोष्टींचा अवलंब केल्याने मूल संस्कारहीन होते आणि त्याचे भविष्यही धोक्यात येते. अशा परिस्थितीत पालकांनी आपल्या मुलांना लहानपणापासूनच संस्कार आणि शिस्तीची जाणीव करून दिली पाहिजे,जेणेकरून मुल देशाचा सुसंस्कारित आणि चांगला नागरिक बनू शकेल.

संस्कृती नसलेल्या पिढीबद्दल सगळीकडे चिंता आहे, पण ज्येष्ठांच्या चरणांना स्पर्श करून त्यांचा आशीर्वाद घेण्याच्या परंपरेची कोणतीही झलक देऊ शकणारे मोजकेच लोक उरले आहेत. मुले ही केवळ कुटुंबाचे भविष्य नसून भारताचे भविष्य आहे. आपल्या मुलांमध्ये आपल्या देशाच्या सभ्यतेचा आणि मूल्यांचा पाया घालणे आपल्यासाठी आवश्यक आहे. आज आपल्याच देशात आपल्या परंपरा आणि संस्कृतीला कमी महत्त्व दिले जात आहे, तर परदेशी लोक भारतीय संस्कृतीचा स्वीकार करत आहेत.पालकांनी मुलांना लहानपणापासून संस्कारी बनवण्यासाठी मूल्यांशी संबंधित संस्कारांचे प्रशिक्षण देणे सुरू केले पाहिजे.

आपण सध्या अशा युगात जगत आहोत जिथे मुलांना शिक्षण दिले जात आहे पण संस्कार दिले जात नाहीत.आपल्या मुलांवर आपण सुरुवातीपासून संस्कार करायला हवेत, तरच येणारी पिढी सुसंस्कृत होईल, यात शंका नाही.पालकांनी आपल्या मुलांना आयुष्यातल्या चांगल्या-वाईटाची जाणीव करून द्यावी,जेणेकरून मुलाला त्याच्यासाठी काय चांगलं आणि काय वाईट हे कळेल. त्याचप्रमाणे मुलांना त्यांच्यापेक्षा मोठ्या माणसांशी कसा संवाद साधावा, घरातील मोठ्यांची काळजी कशी घ्यावी याचे योग्य प्रशिक्षण दिले पाहिजे.याशिवाय लहानपणापासूनच लहान मुलांना धर्म, अध्यात्म,धार्मिक विधी यांच्याशी जोडण्यासाठी धार्मिक स्थळे इत्यादी ठिकाणी नेले पाहिजे. सजीवांप्रती दयाळूपणाचे गुण शिकवण्याबरोबरच प्राणी-पक्ष्यांची सेवा करण्याची भावनाही रुजवली पाहिजे. चांगल्या कथांद्वारे मुलांना शिकवण्याबरोबरच त्यांना बेशिस्त मुलांपासून दूर ठेवण्याचाही प्रयत्न व्हायला हवा.लहानपणापासूनच मुलांना जीवनातील नैतिकतेचे महत्त्व सांगण्याबरोबरच त्यांच्यात सहिष्णुता आणि इतर लोकांशी संवाद साधण्याचे गुण विकसित करून त्यांना सामाजिक बनवले पाहिजे. लहानपणापासूनच मुलांमध्ये चांगल्या सवयी निर्माण करून त्यांना चांगल्या कामासाठी प्रोत्साहन दिल्याने मुलांमध्ये संस्कार विकसित होतील.

डॉ.वीरेंद्र भाटी मंगल ,ज्येष्ठ साहित्यिक व स्तंभलेखक – राष्ट्रीय संयोजक-अनुव्रत लेखक मंच ,लाडनून (राजस्थान) मोबाईल-9413179329

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *