सायबर सुरक्षा : डिजिटल युगातील नवी गरज, नव्हे तर अनिवार्य जबाबदारी

Cyber awearness: ज्ञानप्रवाह न्यूज – आजचे युग डिजिटल आहे.मोबाईल, इंटरनेट,सोशल मीडिया,ऑनलाइन बँकिंग,UPI व्यवहार,सरकारी सेवा आपले दैनंदिन जीवन मोठ्या प्रमाणावर तंत्रज्ञानावर अवलंबून झाले आहे. मात्र या सोयींसोबतच सायबर फसवणूक, डेटा चोरी आणि ऑनलाइन गुन्हेगारी झपाट्याने वाढत आहे. त्यामुळे सायबर सुरक्षा ही केवळ तज्ज्ञांची बाब न राहता प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी बनली आहे.

आज एक चुकीची लिंक,अनोळखी कॉल किंवा बनावट मेसेजही तुमच्या आयुष्यभराच्या कमाईवर डल्ला मारू शकतो. ‘तुमचे खाते बंद होणार आहे’, ‘KYC अपडेट करा’, ‘लॉटरी लागली आहे’ अशा आमिषांनी अनेकजण फसवणुकीला बळी पडत आहेत. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, विद्यार्थी आणि ग्रामीण भागातील लोक हे सायबर गुन्हेगारांचे सहज लक्ष्य बनत आहेत.

सायबर गुन्हेगारीचे स्वरूप सतत बदलत आहे. फिशिंग, ओटीपी फसवणूक, QR कोड स्कॅम, सोशल मीडिया हॅकिंग, डीपफेक व्हिडीओ, ऑनलाइन लोन अ‍ॅप फसवणूक अशा नव्या पद्धती समोर येत आहेत. अनेकदा फसवणूक झाल्यानंतर नागरिक घाबरून तक्रारही करत नाहीत, ही बाब अधिक धोकादायक आहे.

सायबर सुरक्षेसाठी काही मूलभूत नियम पाळणे अत्यंत गरजेचे

अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नये, ओटीपी कोणालाही सांगू नये, मजबूत पासवर्ड वापरावा आणि तो वारंवार बदलावा. सोशल मीडियावर वैयक्तिक माहिती, बँक तपशील किंवा कागदपत्रे शेअर करताना विशेष काळजी घ्यावी. मोबाईलमध्ये फक्त अधिकृत अ‍ॅप्सच डाउनलोड करावेत.

सरकारकडून सायबर सुरक्षेसाठी विविध पावले उचलली जात आहेत. सायबर क्राईम हेल्पलाईन १९३० आणि www.cybercrime.gov.in या माध्यमातून तक्रार नोंदविण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. मात्र या सुविधांची माहिती अनेक नागरिकांपर्यंत पोहोचलेली नाही. त्यामुळे जनजागृती मोहिमा अधिक प्रभावीपणे राबविण्याची गरज आहे.
शाळा-महाविद्यालयांमधून डिजिटल साक्षरतेसोबतच सायबर शिस्त शिकवली पाहिजे. पालकांनीही मुलांच्या ऑनलाइन वापरावर लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. कार्यालये, संस्था आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी सायबर सुरक्षा कार्यशाळा आयोजित करून नागरिकांना प्रशिक्षित करणे ही काळाची गरज आहे.

डिजिटल भारताचे स्वप्न साकार करताना सुरक्षित भारत घडविणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. तंत्रज्ञानाचा वापर अटळ आहे, पण त्याचा सुरक्षित वापर ही आपली जबाबदारी आहे.सायबर सुरक्षा म्हणजे भीती नव्हे, तर जागरूकता. कारण आजची सावधगिरी उद्याचे मोठे नुकसान टाळू शकते.